High Cholesterol ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਚਿਪਚਿਪਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਬਲੱਡ ਟੈਸਟ (ਲਿਪਿਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ) ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ, ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਹੋਏ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ, ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਹੋਏ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 4 ਮੁੱਖ ਸੰਕੇਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬੈਡ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ (LDL) ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਾਹਰੀ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰਾ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1. ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੀਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ (Xanthelasma)
ਇਹ ਹਾਈ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ੈਂਥੇਲਾਸਮਾ (Xanthelasma) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਪਛਾਣ: ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਨਰਮ ਉਭਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
* ਕਾਰਨ: ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਫੈਟ (ਚਰਬੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਸਾਵਧਾਨੀ: ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਦਰਦ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਲਿਪਿਡ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2. ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਿੱਟਾ ਘੇਰਾ (Corneal Arcus)
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਤਲੀ (ਕਾਲੇ ਹਿੱਸੇ) ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦਾ ਰਿੰਗ (ਘੇਰਾ) ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਈ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਪਛਾਣ: ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਰਨੀਅਲ ਆਰਕਸ (Corneal Arcus) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ 45 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
* ਪ੍ਰਭਾਵ: ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰਬੀ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
3. ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਦਾਣੇ (Eruptive Xanthomatosis)
ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
* ਪਛਾਣ: ਇਹ ਲਾਲ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਦਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਚਿਹਰੇ, ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
* ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ: ਇਹ ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਰਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡਸ (Triglycerides) ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ ਅਤੇ ਸੋਜ
ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ (Blood Circulation) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
* ਪਛਾਣ: ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਬੇਜਾਨ ਹੋਣਾ, ਹਲਕਾ ਪੀਲਾਪਨ ਜਾਂ ਜਬਾੜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਲਕੀ ਸੋਜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
* ਕਾਰਨ: ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਪਲੇਕ (Plaque) ਕਾਰਨ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੋਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦਾ।
ਹਾਈ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਹੋਰ ਜੋਖਮ
ਜੇਕਰ ਉਪਰੋਕਤ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ:
* ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ (Heart Attack): ਕੋਰੋਨਰੀ ਧਮਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕੇਜ। * ਸਟ੍ਰੋਕ (Stroke): ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਖੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਣਾ।
* ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ: ਨਾੜੀਆਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ।
ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ
ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣ:
* ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ: ਆਪਣੀ ਡਾਈਟ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ, ਓਟਸ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ। ਤਲੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਜੰਕ ਫੂਡ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ।
* ਕਸਰਤ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ 30-40 ਮਿੰਟ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣਾ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਰਨਾ ਬੈਡ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਭਾਰ ‘ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ: ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਰ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।
* ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ: ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਹਰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਸੰਕੇਤ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇਹ 4 ਸੰਕੇਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ ਅਤੇ ਲਿਪਿਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਓ।
> ਨੋਟ: ਇਹ ਲੇਖ ਸਿਰਫ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਟੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ।